طراحی گرافیک و چاپ فیکانو لوگو،کاتالوگ،اوراق اداری،بسته بندی،تصویرسازی،کاراکتر، برندینگ
اسکراچ بُرد (Scratchboard) یکی از خاصترین و در عین حال ظریفترین شاخههای هنرهای تجسمی است که میان طراحی، نقاشی و حکاکی قرار میگیرد. در این تکنیک، هنرمند با خراش دادن سطحی تیره، خطوط سفید زیر آن را آشکار میکند و اثری چشمنواز و پرجزئیات میسازد. در واقع، در اسکراچ بُرد «نور را خلق میکنیم» نه سایه را.
این مقاله برای هنرجویان و مبتدیان علاقهمند به این رشته نوشته شده است تا بتوانند قدمبهقدم اصول فنی، ابزار، روش کار و نکات حرفهای اسکراچ بُرد را بیاموزند و با تمرین مداوم به سطحی بالاتر از مهارت دست یابند.
اسکراچ بُرد چیست و از چه چیزی ساخته میشود؟
تختهی اسکراچ بُرد از سه لایه تشکیل شده است:
۱. پایهی سخت (معمولاً از مقوای فشرده یا تخته فیبر).
۲. لایهی میانی از خاک رس سفید یا گچ مرغوب.
۳. پوشش نهایی از جوهر مشکی یا رنگ تیره که سطح را برای خراش آماده میکند.
هنرمند با تیغ یا ابزار خراش، لایهی تیره را میتراشد تا سفیدی زیرین آشکار شود. با این روش، خطوط روشن روی زمینهی سیاه شکل میگیرند و تصویر نهایی از تداخل هزاران خط ظریف پدید میآید.
وسایل و ابزار مورد نیاز برای اسکراچ بُرد
-
تختهی اسکراچ بُرد آماده یا دستساز (در صورت ساخت، لایهی گچ باید یکنواخت و بدون حباب باشد).
-
تیغ اسکراچ (Scratch Knife) یا ابزارهای نوکتیز فلزی مانند سوزن حکاکی، تیغ جراحی یا کاتر ظریف.
-
مداد سفید یا گچ نرم برای طراحی اولیه.
-
قلممو یا پارچه نرم برای پاک کردن تراشهها.
-
نور مایل و قوی برای کنترل بازتاب خطوط و درک حجمها.
مراحل اجرای کار
۱. انتخاب طرح: از طرحهای ساده با خطوط واضح شروع کن، مثل پرتره حیوان، گل یا منظرهی کوچک.
۲. طراحی اولیه: طرح را با مداد سفید روی سطح انتقال بده.
۳. آغاز خراش: ابتدا از روشنترین نواحی شروع کن و بهتدریج به سمت سایهها برو.
۴. ساخت بافت: با تغییر جهت و فشردگی خطوط، بافتهای مختلف مثل مو، پر، پوست یا پارچه را شبیهسازی کن.
۵. کنترل سایهروشن: با استفاده از خطوط ضربدری (Crosshatching) یا موازی، درجهی روشنی و تیرگی را تنظیم کن.
۶. بررسی نهایی: هر چند دقیقه از اثر فاصله بگیر تا تعادل بصری را بررسی کنی.
نکات فنی برای ایجاد سایهروشن و عمق
-
خطوط ظریف و کمفشار برای بخشهای روشنتر مناسباند.
-
با افزایش تعداد خطوط در یک ناحیه میتوان تیرگی را افزایش داد.
-
خطوط مورب یا متقاطع باعث بافت نرمتر و طبیعیتر میشوند.
-
جهت خطوط باید با فرم جسم هماهنگ باشد؛ مثلاً در طراحی چهره، خطوط منحنی حجم گونه یا بینی را تقویت میکند.
-
برای تنالیتههای خاکستری، از خراشهای کمعمق استفاده کن تا مقداری از لایهی مشکی باقی بماند.
ترکیب رنگ در اسکراچ بُرد
پس از اتمام خراش، میتوان اثر را با رنگهای اکریلیک، آبرنگ یا مداد رنگی تزیین کرد. بهتر است رنگ را بهصورت شفاف و لایهای استفاده کنی تا خطوط خراشخورده درخشان باقی بمانند. این تکنیک برای برجستهسازی جزئیات در چهره، چشم حیوانات یا پسزمینه بسیار مؤثر است.
نکات حرفهای برای محافظت از اثر
-
پس از پایان کار، از اسپری فیکساتیو مخصوص یا ورنی بیرنگ برای تثبیت استفاده کن.
-
تابلو را در برابر رطوبت و نور مستقیم خورشید نگهداری نکن.
-
برای جلوگیری از خراش ناخواسته، اثر را در قاب شیشهای قرار بده.
مزایای یادگیری اسکراچ بُرد برای هنرجویان
-
تقویت دقت، تمرکز و صبر.
-
درک عمیقتر از نور، سایه و حجم در طراحی.
-
افزایش مهارت در کنترل خطوط و ابزار.
-
تجربهی لذت خلق اثر از طریق حذف و نه افزودن.
جمعبندی و توصیه پایانی
اسکراچ بُرد هنری است که با حداقل ابزار، بیشترین نتیجهی بصری را به هنرمند میدهد. برای شروع، تنها کافی است یک تختهی کوچک، تیغ ظریف و ذهنی آرام داشته باشی. با تمرین منظم، دقت در جهت خطوط، و رعایت اصول سایهروشن، در مدت کوتاهی میتوانی آثاری خلق کنی که از نظر ظرافت و عمق نوری با عکسهای سیاه و سفید حرفهای رقابت کنند.
نقاشی، تصویرسازی و طراحی گرافیک فیکانو
www.fikano.ir
